درمان بی اختیاری ادرار

بی اختیاری ادرار چیست؟

زمانی که فرد کنترل مثانه خود را از دست دهد به بی اختیاری ادرار مبتلا شده است.

بی اختیاری ادرار از مشکلاتی است که برای فرد بسیار شرم آور می ‌باشد و شدت آن متفاوت است.

امکان دارد فرد در زمان عطسه و یا سرفه دچار نشتی شده و یا اینکه به صورت فوری نیاز به دستشویی پیدا کند و تا رسیدن به دستشویی نتواند خود را کنترل کند.

معمولا با بالا رفتن سن فرد به بی اختیاری ادرار مبتلا می‌ گردد و چنانچه بی‌ اختیاری ادرار زندگی روزانه فرد را با مشکل مواجه کرده باشد باید حتماً به پزشک مراجعه کرده و تحت درمان قرار بگیرد.

انواع بی ‌اختیاری ادرار

بی اختیاری ادرار دارای انواع مختلفی است که در زیر آنها را برای شما عنوان می‌ کنیم:

بی اختیاری از نوع فشاری

زمانی که فرد کارهایی را انجام دهد که باعث فشار روی مثانه شود، بی اختیاری صورت می ‌گیرد.

کارهایی چون عطسه کردن، سرفه کردن، بلند کردن اجسام سنگین، خندیدن و ورزش کردن باعث ایجاد این نوع از بی اختیاری ادرار می شود.

بی اختیاری به صورت فوریت دفع

زمانی که فرد نیاز ناگهانی به دفع ادرار داشته باشد و نتواند خود را کنترل کند به این نوع بی اختیاری مبتلا شده است.

در این بی اختیاری فرد به طور مکرر در طول شب نیاز به دفع ادرار دارد.

بیماری ‌هایی چون عفونت و دیابت باعث ابتلا به این نوع بی اختیاری می ‌گردد.

بی اختیاری به صورت سرریز شونده

در این نوع بی اختیاری مثانه به طور کامل تخلیه نمی شود و فرد مدام نیاز به دفع ادرار دارد.

بی اختیاری به صورت عملکردی

داشتن اختلال فیزیکی و یا اختلال ذهنی باعث می‌شود که فرد به موقع به توالت نرسد زمان‌ هایی که فرد به آرتروز شدید مبتلا است و نمی‌تواند سریع دکمه ی شلوار خود را باز کند.

بی اختیاری به صورت ترکیبی

در این نوع بی اختیاری فرد به چند نوع بی‌اختیاری به صورت همزمان مبتلا است.

بی اختیاری ادرار موقتی و دائمی

بی اختیاری ادرار موقتی می تواند به دلایل زیر رخ بدهد و به سادگی قابل درمان است:

• نوشیدن الکل
• نوشیدن کافئین
• نوشیدن آب گازدار
• شیرین کننده های مصنوعی
• شکلات
• فلفل چیلی
• غذاهای تند
• داروهای قلب و فشار خون
• ویتامین ث زیاد
• عفونت مجرای ادرار
• یبوست

بی اختیاری ادرار می تواند به علت مشکلات زیر تبدیل به مشکلی دائمی شود:

• حاملگی
• زایمان طبیعی
• بالارفتن سن
• یائسگی
• هیستروکتومی
• بزرگ شدن پروستات
• سرطان پروستات
• انسداد
• اختلال عصبی

علت‌ های بی‌اختیاری ادرار

بی‌اختیاری ادرار دارای علت ‌های بسیار متفاوتی است.

زمانی که بی‌اختیاری ادرار در سن بالا اتفاق بیفتد، یک امر بسیار طبیعی است.

اما چنانچه فرد دارای سن کمی باشد ولی به بی‌اختیاری ادرار مبتلا شود، باید علت آن را پیدا کرده و نسبت به درمان آن اقدام کند.

در خیلی از مواقع از بروز بی‌ اختیاری ادرار می توان پیشگیری کرد به همین دلیل اول باید علت آن را بدانیم و بعد برای پیشگیری آن اقدام کنیم.

از جمله علت ‌های بی‌اختیاری ادرار می‌توان موارد زیر را عنوان نمود:

چنانچه ماهیچه های کف لگن بانوان ضعیف شده باشد، دچار بی‌اختیاری ادرار می ‌گردد زیرا این ماهیچه ‌ها از ریزش ادرار به صورت ناگهانی جلوگیری می‌ کنند.

در صورت مصرف نکردن گوشت و پروتئین کافی، امکان دارد فرد به بی‌ اختیاری را مبتلا گردد.

حاملگی و زایمان یکی دیگر از علت‌ هایی است که باعث بی‌ اختیاری ادرار در بانوان می شود.

در زمان حاملگی جنین بر مثانه فشار آورده و موجب بی ‌اختیاری ادرار می‌ گردد.

در هنگام زایمان طبیعی عضلات کنترل کننده ی مثانه ضعیف شده و فرد به افتادگی مثانه مبتلا می‌ گردد.

وجود عفونت‌های ادراری باعث تحریک مثانه شده و بی ‌اختیاری ادرار را به دنبال دارد.

یبوست یکی دیگر از علت‌ های ابتلا به بی ‌اختیاری ادرار است.

از آنجایی که رکتوم در کنار مثانه قرار دارد و دارای اعصاب مشترکی می‌باشند ابتلا به یبوست موجب تحریک این اعصاب شده و فرد نیاز به دفع ادرار پیدا می ‌کند.

بزرگ شدن پروستات در مردان نیز از دیگر علت ‌های ابتلا به بی‌ اختیاری ادرار می ‌باشد.

استفاده از سوند نیز گاهی اوقات موجب بی‌ اختیاری ادرار می‌ گردد.

عوامل افزایش ریسک ابتلا به بی ‌اختیاری ادرار

جنسیت

مشکل بی‌اختیاری ادرار در زنان بیشتر از مردان است.

زنان به جهت داشتن زایمان، بارداری، یائسگی و آناتومی طبیعی بدنشان بیشتر در معرض ابتلا به بی ‌اختیاری ادرار قرار می‌ گیرند.

مردان به جهت بزرگ شدن پروستاتشان، امکان ابتلا به بی ‌اختیاری ادرار را دارند و این بی ‌اختیاری از نوع اضطرابی و سرریز شونده است.

سن

هرچه سن افزایش پیدا می‌ کند، عضلات مثانه ضعیف تر شده و ظرفیت مثانه برای نگهداری ادرار کم شده و موجب بی‌ اختیاری ادرار می شود.

چاقی زیاد از حد

بالا رفتن وزن باعث وارد شدن فشار زیاد بر روی مثانه ی فرد و همچنین عضلات اطراف آن شده و موجب می شود که فرد بی ‌اختیاری ادرار مبتلا گردد.

استفاده از سیگار و دخانیات

مصرف زیاد سیگار باعث می شود که فرد به بی‌ اختیاری ادرار مبتلا گردد.

داشتن سابقه خانوادگی

در صورتی که یکی از اعضای خانواده بی‌اختیاری از نوع فوریت دفع مبتلا باشد، این امکان وجود دارد که آن فرد نیز به این عارضه دچار شود.

وجود بیماری ‌هایی چون بیماری‌ های عصبی، عفونت و دیابت ممکن است باعث ایجاد بی اختیاری ادرار شود.

بی اختیاری ادرار در بارداری

شرایطی که برای زنان می‌تواند باعث بروز بی اختیاری در ادرار شود و مرتبط با بارداری است، شامل موارد زیر است:

بارداری

در دوران بارداری تغییرات هورمونی و افزایش وزن جنین باعث بی اختیای ادرار از نوع فشاری می شود.

زایمان

زایمان طبیعی باعث تضعیف عضلات کنترلی مثانه و همچنین آسیب به اعصاب و بافت حمایتی مثانه و در نهایت منجر به (پرولاپس) افتادگی مثانه می شود.

با پرولاپس، مثانه، رحم، مقعد و روده کوچک از جایگاه عادی خود خارج شده و به سمت پایین میل پیدا می کنند و در داخل واژن برجسته می‌ شوند.

این برآمدگی می‌ تواند همراه با بی‌اختیاری باشد.

مواد غذایی محرک مثانه و افزایش ادرار

از جمله مواد غذایی که باعث افزایش حجم ادرار و تحریک مثانه می شوند می‌ توان موارد زیر را عنوان نمود:

• مصرف کردن الکل
• استفاده زیاد از کافئین
• استفاده از نوشیدنی ‌های گازدار
• مصرف کردن شیرین کننده ‌های مصنوعی
• مصرف غذا های حاوی ادویه‌جات زیاد شکر و اسید و میوه‌جاتی چون مرکبات
• مصرف کردن شکلات
• استفاده از فلفل تند
• استفاده از داروهای مربوط به قلب و فشار خون
• مصرف مقدار زیاد ویتامین C

تشخیص دادن علت بی‌اختیاری ادرار

تشخیص علت بی اختیاری ادرار در زنان و مردان شامل روش های مختلفی است که پزشک بر اساس علائم بیمار و شرایط فرد از آنها استفاده می کند. بعضی از این روش ها شامل موارد زیر است:

معاینه فیزیکی

پزشک برای بررسی وضعیت عضلات لگن و مثانه معاینه فیزیکی انجام می دهد.

این معاینه می تواند نشان دهد که آیا ضعف عضلات کف لگن، افتادگی مثانه یا سایر مشکلات ساختاری علت بی اختیاری ادرار است یا خیر.

آزمایش ادرار

آزمایش ادرار برای بررسی عفونت، خون یا مواد غیر طبیعی در ادرار انجام می شود.

عفونت های دستگاه ادراری یا سایر مشکلات مربوط به کلیه و مثانه ممکن است یکی از دلایل بی اختیاری باشد.

آزمایش ادرار باقیمانده پس از تخلیه

این روش میزان ادرار باقیمانده در مثانه را پس از تخلیه اندازه گیری می کند.

در این آزمایش از اولتراسوند یا یک کاتتر کوچک برای نشان دادن اینکه آیا مثانه به طور کامل تخلیه می شود یا خیر، استفاده می کند.

سونوگرافی

سونوگرافی به پزشک اجازه می دهد تا ساختار مثانه، کلیه ها و مجرای ادرار را بررسی کند و مشکلاتی مانند سنگ مثانه یا ناهنجاری های آناتومیک را تشخیص دهد.

تست اورودینامیکی

این آزمایش پیشرفته تر عملکرد مثانه و مجرای ادرار را ارزیابی می کند.

این روش میزان جریان ادرار، فشار داخل مثانه و سرعت انقباض مثانه در هنگام ادرار را اندازه گیری می کند. این آزمایش به تشخیص مشکلات عملکردی مثانه و عضلات آن کمک می کند.

سیستوسکوپی

در این روش، پزشک یک لوله نازک مجهز به دوربین به نام سیستوسکوپ را از طریق مجرای ادرار وارد مثانه می کند.

این روش به پزشک اجازه می دهد تا داخل مثانه و مجرای ادرار را ببیند و مشکلات ساختاری مانند تومور یا انسداد را بررسی کند.

تست پد

در این آزمایش بیمار در طول روز از پد مخصوصی استفاده می کند تا میزان نشت ادرار را اندازه گیری کند.

این روش می تواند شدت بی اختیاری را تعیین کرده و به تشخیص نوع آن کمک کند.

این روش های تشخیصی به پزشکان کمک می کند تا بهترین درمان را برای بیمار توصیه کنند و علت اصلی بی اختیاری ادرار را شناسایی کنند.

عوارض بی‌اختیاری ادرار

فرد بی ‌اختیاری مزمن ادراری مبتلا باشد و عوارض زیر روبرو می شود:

• امکان ایجاد مشکلات پوستی چون ایجاد زخم و عفونت ‌های پوستی در محلی که دائماً مرطوب است وجود دارد.
• امکان ایجاد عفونت‌ های مکرر دستگاه ادراری را افزایش می ‌دهد.
• موجب ایجاد تاثیر منفی در زندگی شخصی فرد چون روابط کاری و اجتماعی وی می شود.

پیشگیری از بی‌ اختیاری ادرار

این عارضه برای همیشه قابل پیشگیری نیست ولی با انجام موارد زیر می‌توان تا حدودی آن را کنترل نمود:

• با ایجاد تعادل در وزن و کاهش وزن
• با انجام تمرینات کگل و تمرینات مربوط به کف لگن
• با مصرف نکردن الکل، کافئین و محرک های مثانه
• با مصرف مقدار زیادی از مواد غذایی فیبر دار و جلوگیری از ابتلا به یبوست
• به وسیله ترک کردن سیگار و کاهش مصرف دخانیات

درمان بی‌ اختیاری ادرار

پزشکان از جمله دکتر مژگان برزگر جلالی با انجام موارد زیر اقدام به درمان بی‌ اختیاری ادرار می‌ کنند:

• به وسیله تجویز دارو و مصرف کردن آن توسط بیمار
• انجام پساری برای خانم‌ ها
• انجام دادن رادیو فرکوئنسی
• استفاده از بوتاکس (سم بوتولینوم نوع A)
• انجام تزریقاتی به بافت‌ های اطراف مجاری ادرار
• طریق تحریک کردن عصب ساکروم
• انجام عمل جراحی

چنانچه دیگر روش ‌های درمانی اثربخش نبودن روش جراحی را مورد استفاده قرار می‌ دهند. از جمله روش ‌های جراحی مورد استفاده برای درمان بی‌ اختیاری ادرار می ‌توان موارد زیر را بیان کرد:

• انجام اسلینگ
• استفاده از اسفنکتر مصنوعی
• استفاده از کاتتر ادراری
• به کار گرفتن پد جاذب

روش‌های رفتاری

آموزش مثانه

هر بار اگر احساس نیاز به دفع ادرار داشتید می توانید عمل دفه را به مدت زمان ده دقیقه به عقب بیاندازید.

هدف از انجام این کار طولانی شدن فواصل دستشویی رفتن می باشد.

این کار تا زمانی که فواصل زمانی به 2.5 تا 3.5 ساعت برسد که قابل قبول باشد، ادامه می دهید.

دفع مجدد

حتما مثانعه را به صورت کامل تخلیه کنید تا بتوانید از بی اختیاری سرریز جلوگیری کنید.

دفع مجدد یعنی بعد از دفع ادرار چند دقیقه صبر کنید و بعد دوباره سعی کنید تا مثانه را خالی کنید.

برنامه ریزی برای رفتن به توالت

در این نوع از درمان به جای اینکه حتما احساس دفع ادرار به شما دست دهد، هر 2 تا 4 ساعت مثانه خود را تخلیه کنید.

کنترل مایعات و رژیم غذایی

نیاز به قطع مصرف الکل، کافئین و غذاهای اسیدی می باشد تا کنترل مثانه را داشته باشید.

کاهش مصرف مایعات، کاهش وزن یا افزایش فعالیت فیزیکی نیز می‌تواند باعث تسکین علائم شود.

ورزش عضلات کف لگن

برای اینکه دفع ادرار شما کنترل شود نیاز به انجام یکسری تمرینات می باشد تا عضلات شما تقویت شود.

این ورزش که ورزش کگل نیز نام دارد، مخصوصا برای بی اختیاری استرس موثر می باشد اما به بی اختیاری مبرم نیز کمک می‌کند.

برای ورزش کف لگن، تصور کنید سعی دارید جلوی سرریز شدن ادرار را بگیرید. سپس:

یکسری از عضلات که برای توقف ادرار می باشد را منقبض کنید و تا 5 ثانیه صبر کنید و سپس استراحت دهید.

مدت زمان این انقباض را کم کم به 10 ثانیه برسانید.

حداقل روزی سه بار این ده ثانیه را تکرار کنید.

پزشک برای تشخیص این که باید کدام یک از عضلات را منقبض کنید، به شما پیشنهاد می‌دهد با فیزیوتراپ کار کنید یا روش‌های بیوفیدبک را امتحان کنید.

تحریک الکتریکی

برای تقویت و عضلات کف لگن به صورت موقت الکترود ها به واژن یا رکتوم وارد می شوند.

تحریک الکتریکی ملایم به بی اختیاری استرس و بی اختیاری مبرم کمک می‌کند اما طی چند ماه به چندبار درمان نیاز دارید.

دارو

معمولا برای درمان بی اختیاری ادراری از داروهای زیر استفاده می‌شود:

داروی خنثی کننده‌ی اثر استیل کولین

این نوع از دارو ها باعث تسکین بیش فعالی مثانه می شود و برای بی اختیاری مبرم مفید و تاثیر گذار می باشند.

برخی از این دارو ها عبارتند از:

• اکسی بوتینین (دیتروپان اکس ال)
• تولترودین (دترول)
• داریفناسین (انابلکس)
• فسوترودین (توویاز)
• سولیفناسین (وسیکار)
• تروسپیوم (سانکتورا)

میرابگرون (میربتریک)

از این دارو برای درمان بی اختیاری مبرم استفاده می کنند که ظرفیت مثانه افزایش پیدا می کند.

باعث می‌شود میزان دفع ادرار در هر مرتبه افزایش یابد تا مثانه بهتر تخلیه شود.

داروهای مسدودکننده‌ی بتا

این داروها به مردانی که از بی اختیاری مبرم یا سرریز رنج می‌برند کمک می‌ کند تا عضلات مثانه و فیبرهای عضلانی در پروستات ریلکس شوند و عمل تخلیه راحت‌تر صورت پذیرد.

• تامسولوسین (فلومکس)
• آلفوزوسین (اوروکساترال)
• سیلودوسین (راپافلو)
• دوکسازوسین (کاردورا)
• ترازوسین

استروژن موضعی

از دیگر داروهای کمک کننده مصرف دوز پایین استروژن موضعی می باشد.

استروژن سیستمیک (مصرف قرص استروژن) برای درمان بی اختیاری ادراری توصیه نمی‌ شود و حتی ممکن است این وضعیت را بدتر کند.

دستگاه‌های پزشکی

دستگاه‌های زیر برای درمان بی اختیاری ادرار در زنان مورد استفاده قرار می‌گیرد:

وارد کردن دستگاه به مجرای ادرار

دستگاهی کوچک و همانند تامپون قبل از انجام فعالیت هایی خاص که باعث تحریک بی اختیاری می شود، وارد محاری ادرار می شود.

این دستگاه مانع از تخلیه‌ی ناخودآگاه می‌شود و قبل از دفع ادرار خارج می‌شود.

شیاف مهبل

در این روش یک حلقه‌ی سفت را وارد واژن می‌کنید و تمام روز در نمی‌آورید.

معمولا کسانی که دچار افتادگی لگن هستند و به همین دلیل از بی‌اختیاری رنج می‌ برند از این دستگاه استفاده می‌کنند.

روش‌های مداخله‌ای

تزریق مواد حجیم

در این نوع از روش درمان ماده ای مصنوعی و حجیم به بافت مجرا تزریق می شود.

معمولا این روش نسبت به روش‌های تهاجمی مانند جراحی برای درمان بی اختیاری استرس کم‌تر موثر است و لازم است مرتبا تکرار شود.

سم بوتولینوم نوع A (بوتاکس)

کسانی که بیش فعالی مثانه دارند می توانند به عضله مثانه بوتاکس تزریق کنند.

در صورتی که دیگر روش های اولیه نتیجه ای نداد از این روش استفاده می شود.

تحریک اعصاب

در این روش، دستگاهی شبیه به دستگاه تنظیم کننده‌ی ضربان قلب زیر پوست کاشته می‌شود تا ضربان الکتریکی بدون درد را به اعصاب مربوط به کنترل مثانه برساند.

اگر سایر روش‌های درمان موثر واقع نشده باشد، تحریک اعصاب ساکرال به کنترل بی اختیاری مبرم کمک می‌کند.

جراحی

در صورت پاسخ نگرفتن از دیگر روش های درمان، می‌توان از چند عمل جراحی برای درمان مشکلاتی که باعث بی اختیاری ادرار شده بهره گرفت:

عمل اسلینگ

در این روش از لایه‌های بافت بدن یا مواد مصنوعی برای تهیه‌ی اسلینگ دور مجرای ادرار و قسمت عضلات حجیم، جایی که مثانه به مجرای ادرار متصل می‌شود، استفاده می‌ شود.

تعلیق گردن مثانه

این روش به گونه ای طراحی می شود تا از مجرای ادرار و گردن مثانه حمایت کند.بیمار باید بیهوشی عمومی یا نخاعی داشته باشد زیرا در این عمل شکم برش داده می شود.

جراحی افتادگی

زنانی که از بی اختیاری چندگانه و افتادگی لگن رنج می برند، باید عمل اسلینگ و جراحی افتادگی را انجام دهند.

عضله ی ادراری مصنوعی

یک حلقه‌ی حاوی مایع دور گردن مثانه‌ی مردان کاشته می‌ شود تا عضله‌ی ادراری، تا زمانی که فرد نیاز به دفع ادرار ندارد، بسته بماند.

در صورت نیاز به تخلیه، با فشار دادن دریچه ای که زیر پوست کاشته می شود، می توانید ادرار را تخلیه کنید.

پد و کاتترهای جذب شونده

پد و پوشک‌های محافظتی

اکثر محصولات درست به اندازه‌ی لباس زیر برجستگی دارند و شما به راحتی می‌توانید آن‌ها را زیر لباس‌های عادی خود بپوشید.

در صورتی که مردان با قطرات ادرار مشکل دارند، می‌توانند از جمع کننده‌ی قطرات استفاده کنند. 

کاتتر

در صورتی که دلیل بی اختیاری تخلیه نشدن کامل مثانه می باشد، پزشک استفاده از کاتتر را به شما توصیه می کند.

روش شستشوی کاتتر برای استفاده‌ی دوباره به شما آموزش داده می‌ شود.

درمان بی اختیاری ادرار با rTMS

بی اختیاری ادرار یکی از بیماری هایی است که علاوه بر اینکه زندگی روزمره افراد را تحت تاثیر قرار می دهد، برای حضور آن ها در جامعه نیز مشکل ایجاد می کند.

به همین دلیل انجام درمان زیر نظر پزشک متخصص برای رفع قطعی این مشکل بسیار مهم است.

روش دیگر درمان بی اختیاری ادرار، تحریک الکتریکی عصبی یا درمان rTMS است.

در این روش اعصاب کنترل کننده عضلات مثانه و اسفنکتر با کمک پالس های الکتریکی خفیف تحریک می شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟

در صورتی که عدم کنترل ادرار بر زندگی روزمره فرد تاثیر گذاشته و کیفیت زندگی را پایین آورد، نیاز است تا به جراح ومتخصص زنان مراجعه شود.

موارد زیر نیز از دلایل مراجعه به پزشک می باشد:

• عفونت ادرار مکرر
• اختلال كاركرد مثانه
• محدودیت فعالیت های روزمره و روابط اجتماعی
• افزایش احتمال افتادن افراد مسن
• اختلال خواب و بیدار شدن های مکرر

سوالات متداول

بی‌اختیاری ادرار می‌تواند باعث مشکلات روانی شود؟

بله، بی‌اختیاری ادرار سبب اضطراب، افسردگی و کاهش کیفیت زندگی می تواند شود و درمان به موقع می‌ تواند از بروز این مشکلات پیشگیری کند.

چگونه باید از بی‌اختیاری ادرار در سالمندان مراقبت کرد؟

در سالمندان، درمان‌هایی مانند تمرینات کگل، تنظیم برنامه ادرار، و استفاده از داروها و روش‌های جراحی به کم شدن علائم کمک زیادی می کند.

آیا داروهای طبیعی برای درمان بی‌اختیاری ادرار وجود دارد؟

بعضی از گیاهان دارویی مانند عصاره خرما یا عصاره گل پامچال به کاهش علائم می تواند کمک کنند، اما استفاده از آن‌ها باید تحت نظر پزشک باشد.

آیا بی‌اختیاری ادرار همیشه نیاز به درمان پزشکی دارد؟

نه، در برخی موارد بی‌اختیاری ادرار به طور موقت و به دلیل عواملی مانند استرس، فشار روانی یا بارداری اتفاق می افتد که ممکن است بدون درمان جدی بهبود یابد.